تحلیل محتوای بخش زیست‌شناسی کتاب علوم تجربی پایه هفتم براساس الگوی یادگیری معنادار تولمن
کد مقاله : 1190-NCSE6
نویسندگان
ستایش قاسمی1، ستایش عزتی1، شبنم عباسی *2
1گروه آموزش علوم تجربی، دانشکده علوم پایه شهید رجایی، دانشگاه فرهنگیان، اصفهان، ایران
2گروه آموزش زیست شناسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران
چکیده مقاله
کتاب‌های درسی از مهم‌ترین عناصر برنامه درسی هستند و نحوه سازمان‌دهی محتوا و فعالیت‌های آن‌ها می‌تواند بر کیفیت یادگیری دانش‌آموزان تأثیرگذار باشد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای بخش زیست‌شناسی کتاب علوم تجربی پایه هفتم بر اساس مؤلفه‌های نظریه یادگیری ادوارد تولمن انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی است و با استفاده از تحلیل محتوای کمی انجام گرفت. جامعه پژوهش شامل پنج فصل زیست‌شناسی کتاب علوم تجربی پایه هفتم، یعنی فصل‌های 11 تا 15، بود که به‌صورت تمام‌شماری بررسی شد. واحد تحلیل شامل متن، تصاویر، نمودارها، فعالیت‌ها، پرسش‌ها و موقعیت‌های آموزشی بود. ابزار پژوهش، چک‌لیست محقق‌ساخته مبتنی بر شش مؤلفه یادگیری نهفته، نقشه شناختی، رفتار هدفمند، انتظار و پیش‌بینی، رابطه وسیله ـ هدف و حل مسئله و اصلاح عملکرد بود. یافته‌ها نشان داد در مجموع 614 مورد از مؤلفه‌های شناسایی‌شده یافت شد. بیشترین فراوانی مربوط به یادگیری نهفته با 163 مورد (26/55 درصد)، نقشه شناختی با 159 مورد (25/90 درصد) و رابطه وسیله ـ هدف با 139 مورد (22/64 درصد) بود. رفتار هدفمند با 78 مورد (12/70 درصد) در رتبه بعدی قرار گرفت. کمترین فراوانی نیز مربوط به حل مسئله و اصلاح عملکرد با 38 مورد (6/19 درصد) و انتظار و پیش‌بینی با 37 مورد (6/03 درصد) بود. نتایج نشان داد محتوای زیست‌شناسی کتاب در ایجاد روابط شناختی و فراهم‌سازی زمینه یادگیری ظرفیت مناسبی دارد، اما در تقویت پیش‌بینی، حل مسئله و اصلاح عملکرد نیازمند توجه بیشتری است. بنابراین، پیشنهاد می‌شود در بازنگری کتاب، فعالیت‌های کاوشگرانه، پیش‌بینی‌محور و مسئله‌محور افزایش یابد.
کلیدواژه ها
تحلیل محتوا، علوم تجربی، پایه هفتم، زیست‌شناسی، یادگیری معنادار، ادوارد تولمن، نقشه شناختی، یادگیری نهفته.
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر