تحلیل محتوای کتاب‌های درسی علوم تجربی دوره دوم ابتدایی از منظر نحوه توجه به مؤلفه‌های تفکر انتقادی
کد مقاله : 1241-NCSE6 (R1)
نویسندگان
رضوان پارسا *1، منیره عابدی درچه2
1آموزش و پرورش
2دانشگاه فرهنگیان
چکیده مقاله
هدف پژوهش، تحلیل محتوای کتاب‌های درسی علوم تجربی دوره دوم ابتدایی از منظر نحوه توجه به مؤلفه‌های تفکر انتقادی بود و با رویکرد کیفی و به روش تحلیل محتوای قیاسی انجام شد. کتاب‌های علوم تجربی پایه‌های چهارم، پنجم و ششم ابتدایی در سال تحصیلی 1404-1405 به صورت تمام‌شماری بررسی شد. واحد تحلیل، جمله در نظر گرفته شد و برای گردآوری و تحلیل داده‌ها از روش اسنادی- کتابخانه‌ای و ابزار چک‌لیست محقق‌ساخته مبتنی بر چارچوب نظری تفکر انتقادی رایس استفاده گردید. فرآیند تحلیل داده‌ها شامل شناسایی جملات مرتبط، کدگذاری قیاسی بر اساس مؤلفه‌های تعیین‌شده، ثبت شواهد و انجام تحلیل بود. برای اطمینان از اعتمادپذیری یافته‌ها، معیارهای لینکلن و گوبا شامل قابلیت اعتماد، تاییدپذیری و انتقال‌پذیری استفاده شد. یافته‌های پژوهش بیانگر شواهدی از توجه کتاب‌های علوم تجربی دوره دوم ابتدایی به تفکر انتقادی در چارچوب نظریه رایس بود که شامل مولفه‌های تصمیم‌گیری و تفکر فراشناختی و زیرمؤلفه‌های تحلیل، استدلال منطقی و ارزیابی می‌شود. این مولفه‌ها و زیرمولفه‌ها از طریق مقایسه، طبقه‌بندی، کشف روابط میان عناصر و بررسی عوامل مؤثر بر آن‌ها، بیان چگونگی، شناسایی و تفکیک به اجزا و تشریح پیامدها (در حیطه تحلیل)، نتیجه‌گیری و دلیل‌آوری (در حیطه استدلال منطقی) و ارزیابی از طریق آزمایش، کاوش، بحث گروهی، مقایسه و تکرار آزمایش در شرایط مختلف (در حیطه ارزیابی) نشان داده شد که همه در سطوح پایین تفکر انتقادی قرار دارند. بر اساس این یافته‌ها، بازنگری در محتوای کتاب‌های علوم تجربی با تأکید بر طراحی فعالیت‌های یاددهی–یادگیری مبتنی بر پرورش مهارت تفکر انتقادی در سطح بالا ضروری به نظر می‌رسد.
کلیدواژه ها
تحلیل محتوای کیفی، علوم تجربی، تفکر انتقادی، دوره دوم ابتدایی.
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر